دۆخی دارایی لە عێراق و هەرێمی کوردستان پێ دەنێتە قۆناغێکی ئاڵۆزەوە؛ لەکاتێکدا فەرمانبەرانی هەرێم چاوەڕوانی مووچەی سێ مانگ دەکەن و کێشەی ١٢٠ ملیار دینارەکە بەرۆکی گرتوون، لە بەغدا قەیرانی نەبوونی نەختینە (سیولە) سەریهەڵداوە و بانکەکان پارەیان تێدا نییە بۆ پێدانی مووچەی خانەنشینان.

گرێکوێرەی ١٢٠ ملیارەکەی داهاتی ناوخۆ

بەپێی زانیارییەکان، حکومەتی عێراق مەرجی سەرەکی بۆ ناردنی مووچەی مانگی یەکی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان بەستووەتەوە بە ڕادەستکردنی ١٢٠ ملیار دیناری داهاتی نانەوتیی هەرێم بە شێوەی کاش. عەلی حەمەساڵح، بڕیاردەری ڕەوتی هەڵوێست ئاشکرای کرد کە بەغدا سوورە لەسەر وەرگرتنی ئەو بڕە پارەیە و تا ئێستا وەزارەتی دارایی هەرێم ڕێکارەکانی تەواو نەکردووە. ئەمە لەکاتێکدایە مووچەخۆران مووچەی مانگەکانی ١١ و ١٢ی ساڵی ڕابردوو و مانگی ١ی ئەمساڵیان وەرنەگرتووە.

لە بەرامبەردا، سەرچاوەیەک لە وەزارەتی دارایی هەرێم ڕایگەیاندووە کە ١٢٠ ملیارەکە ئامادەیە، بەڵام چاوەڕێی داواکاریی فەرمیی بەغدان بۆ ئەوەی بیخەنە سەر هەژماری بانکیی وەزارەتی دارایی عێراق لە لقی هەولێری بانکی ناوەندی. هاوکات وەزارەتی دارایی لە ڕاگەیەنراوێکدا ئەو دەنگۆیانەی ڕەتکردەوە کە باس لە ڕێنمایی نوێ دەکەن بۆ ساڵی ٢٠٢٦ و جەختی کردەوە کە هیچ کێشەیەکیان لە ناردنی تەرازووی پێداچوونەوە نییە.

وشکبوونی بانکەکانی بەغدا

لەسەر ئاستی عێراق، قەیرانەکە جۆرێکی ترە. هەردوو بانکی ڕەشید و ڕافیدەین دابەشکردنی مووچەی مانگی شوباتی خانەنشینانیان ڕاگرتووە. هۆکارەکەشیان بۆ «نەبوونی نەختینەی کاش» گەڕاندووەتەوە. بەشێک لە خانەنشینان کورتەنامەی وەرگرتنی مووچەیان بۆ چووە، بەڵام کاتێک چوونه‌تە سەر ئامێرەکانی (ATM)، پارەی تێدا نەبووە. جگە لە خانەنشینان، زۆربەی وەزارەتەکانی عێراقیش تا ئێستا مووچەی مانگی یەکیان وەرنەگرتووە.

خەرجییە زەبەلاحەکانی سێ سەرۆکایەتییەکە

لە نێو ئەم قەیرانەدا، ڕاپۆرتێکی «ڕوانگەی ئیکۆ عێراق» ئاشکرای کردووە کە ناهاوسەنگییەکی گەورە لە خەرجییەکاندا هەیە. بەپێی ڕاپۆرتەکە، مووچەی سێ سەرۆکایەتییەکە (ئەنجومەنی وەزیران، پەرلەمان، سەرۆکایەتی کۆمار) ساڵانە دەگاتە ٦.٤٦ تریلیۆن دینار، کە دەکاتە ١١.٥٪ی کۆی مووچەی فەرمانبەرانی دەوڵەت. ئەمەش وەک هەدردانی سامانی گشتی و نادادپەروەری وەسف کراوە، لەکاتێکدا کورتهێنانی دارایی عێراق بۆ ١١ مانگی ساڵی ڕابردوو گەیشتووەتە نزیکەی ١٣ تریلیۆن دینار.

زەوی بۆ فەرمانبەرانی گرێبەست

لەلایەکی دیکەوە و وەک هەواڵێکی ئەرێنی بۆ فەرمانبەرانی گرێبەست لە هەرێم، وەزارەتی دارایی دەستی کردووە بە کۆکردنەوەی داتا و زانیاریی ورد لەسەر فەرمانبەرانی گرێبەست بە مەبەستی دابەشکردنی زەوی بەسەریاندا، هاوشێوەی فەرمانبەرانی هەمیشەیی. وەزارەتەکە چوار خشتەی ئاراستەی وەزارەتەکان کردووە بۆ ئەوەی زانیارییەکان بەوردی پڕبکرێنەوە تاوەکو «مافی هیچ فەرمانبەرێکی گرێبەست نەفەوتێت».