پێشەکی: کۆتایی سەردەمی ئایدیۆلۆژیا

لە کاتێکدا جیهان هێشتا لە شۆکی وێنەکانی دیداری “دۆناڵد ترەمپ” و “ئەحمەد شەرع” (جۆلانی پێشوو) لە کۆشکی سپی دەرنەچووە، لەژێر پێستی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا گۆڕانکارییەک ڕوودەدات کە زۆر لە گۆڕینی ڕژێمێک مەترسیدارترە. ئەوەی دەیبینین تەنها گۆڕینی “ئەسەد” نییە بە “شەرع”، بەڵکو گۆڕینی **”نەخشەی سیاسی”**ـیە بە “نەخشەی وزە”. لەم هاوکێشە نوێیەدا، کورد لەبەردەم گەورەترین تاقیکردنەوەی مانەوەدایە لەدوای پەیماننامەی لۆزانەوە.

١. لە “تیرۆریست”ـەوە بۆ “هاوبەشی ستراتیژی”

چۆن پیاوێک کە ١٠ ملیۆن دۆلار لەسەر سەری بوو، بوو بە کلیلەکەی واشنتۆن؟ وەڵامەکە لە وشەیەکدایە: “پراگماتیزم”.

ئەحمەد شەرع، بە پێچەوانەی مامۆستاکەی (ئەبوبەکر بەغدادی) کە شەڕی هەموو جیهانی کرد، وانەی “ڕێوی”یەکە فێر بوو؛ خۆی گونجاند، جلەکانی گۆڕی، و گرنگتر لە هەمووی: توانی خۆی وەک “پێویستی” بناسێنێت.

• بۆچوونی واشنتۆن: بۆ ئەمریکای سەردەمی ترەمپ، “مەزڵووم عەبدی” هاوبەشی قۆناغی “شەڕی داعش” بوو، بەڵام “ئەحمەد شەرع” هاوبەشی قۆناغی “دروستکردنەوەی دەوڵەت” و لێدانە لە هیلالی شیعی.

• هاوکێشەکە: شەرع نوێنەرایەتی زۆرینەی سوننە دەکات و دۆستی تورکیایە، ئەمەش وادەکات واشنتۆن بتوانێت بەبێ سەربازی خۆی، هەم ئێران دەربکات و هەم تورکیا ڕازی بکات.

٢. جەنگی کۆریدۆرەکان: سایکس-پیکۆی ئابووری

ئەوەی ئێستا یاری بە چارەنووسی گەلانی ناوچەکە دەکات، ئایدیۆلۆژیا نییە، بەڵکو “بۆری” و “ڕێگاوبان”ـە. دوو پڕۆژەی زەبەلاح خەریکە ململانێکە یەکلایی دەکەنەوە:

1. ڕێڕەوی (IMEC): کە لە هندستانەوە بۆ ئیسرائیل و ئەوروپا دەڕوات، بەمەبەستی پچڕاندنی هەناسەی ئێران.

2. ڕێگای گەشەپێدان (Development Road): کە بەسرە بە تورکیاوە دەبەستێتەوە.

لەم نەخشانەدا، “کوردستان” وەک قوربانی یان وەک بەربەست دەبینرێت. تورکیا و عێراق هەوڵ دەدەن هەرێمی کوردستان “تێپەڕێنن” (Bypass)، تاوەکو هەولێر نەبێتە خاوەنی هیچ کارتێکی فشار لەسەر ئابووریی جیهان. لێرەدا مەترسییەکە ئەوەیە: جیهان چیتر پێویستی بە “دەوڵەتی بەربەست”ی کوردی نابێت، چونکە بەرژەوەندیی جیهان لەوەدایە سنوورەکان کراوە بن بۆ گواستنەوەی وزە.

٣. هەر چوار پارچەکە لەژێر نەشتەری نەخشە نوێیەکەدا

• ڕۆژئاوا (سوریا): لەژێر فشاری یەکگرتنەوەی سوریادایە. سیناریۆکان لە نێوان “تێکەڵبوون بە سوپای ئەحمەد شەرع” یان “گەمارۆدانی ئابووری” دەخولێنەوە. خەونی فرۆشتنی نەوتی سەربەخۆ کۆتایی هات، و هەسەدە دەبێت لەنێوان مانەوە وەک “هێزێکی ناوخۆیی” یان لەناوچوون، یەکێکیان هەڵبژێرێت.

• باشوور (عێراق): بەهۆی ئەوەی کلیلی بۆرییە نەوتەکەی داوەتە دەست تورکیا، ئێستا لەژێر ڕەحمەتی ئەنقەرەدایە. پڕۆژەی “ڕێگای گەشەپێدان” هەوڵ دەدات کەرکووک و موسڵ بە ڕاستەوخۆیی بەستێتەوە بە تورکیاوە، بەبێ گەڕانەوە بۆ هەرێم.

• باکوور (تورکیا): لەبەر خاتری ئاسایشی وزە بۆ ئەوروپا، ناتۆ چاوپۆشی لە هەر ئۆپەراسیۆنێکی سەربازیی تورکیا دەکات بۆ پاککردنەوەی ناوچەکە لە گەریلا. “سەقامگیریی وزە” لە “مافی مرۆڤ” گرنگتر بووەتەوە.

• ڕۆژهەڵات (ئێران): تاکە پارچەیە کە هێشتا وەک “کارتێکی زیندوو” ماوەتەوە، بەڵام تەنها بۆ لێدان لە ئێران، نەک بۆ سەربەخۆیی.

٤. وەهمی “دۆستە دوورەکان” و وانەی ئیسرائیل

کورد ساڵانێکە لەسەر ئەو خەیاڵە دەژی کە “ئیسرائیل و ئەمریکا دۆستی ستراتیژین”. بەڵام واقیعەکە تاڵە. ئیسرائیل پەیڕەوی “عەقیدەی دەوروبەر” دەکات؛ واتە کورد تەنها کاتێک گرنگە کە بتوانێت ئازاری دوژمنانی ئیسرائیل (ئێران) بدات.

دوای ڕێککەوتنەکان لەگەڵ عەرەب (Abraham Accords)، ئیسرائیل جێگرەوەی دەوڵەمەندتری دۆزیوەتەوە. کورد لە “تاکە خۆشەویست”ـەوە بووەتە “کارتی یەدەگ”.

٥. نەخشەڕێگای دەربازبوون: گۆڕینی یارییەکە

لەم تونێلە تاریکەدا، ئایا هیچ ڕووناکییەک ماوە؟ وەڵامەکە “بەڵێ”ـیە، بەڵام بە مەرجێک کورد عەقڵییەتی لە *”شەڕکەر”*ـەوە بگۆڕێت بۆ “یاریزان”.

1. سیاسەتی ئاو (Hydro-Politics): ئەگەر نەوتەکەیان لێ بڕین، دەبێت کورد دەست بخاتە سەر “بەلووعە”ی ئاوەکە. عێراق و سوریا و ئەحمەد شەرع بەبێ ئاوی دیجلە و فورات دەخنکێن. ئەمە بەهێزترین کارتی دانوستانە.

2. فرەچەشنکردنی هاوپەیمانان: کۆتاییهێنان بە پاشکۆیەتیی تەواو بۆ تورکیا یان ئێران. کورد دەبێت ڕوو بکاتە کەنداو (سعودیە و ئیماڕات). پارەی کەنداو دەتوانێت هاوسەنگیی هێز لە دژی ئەنقەرە و تاران ڕاگرێت.

3. کارتی “ژەهراوی” (زیندانیانی داعش): وەک دوایین کارت، ڕۆژئاوا دەتوانێت بە جیهان بڵێت: “ئەگەر ئێمە نەبین، دەرگای دۆزەخ دەکرێتەوە.” ئەمە وادەکات ئەوروپا بۆ بەرژەوەندیی خۆی، ڕێگری لە کەوتنی هەسەدە بکات.

4. یەکڕیزیی بەرگری: دروستکردنی “ژووری ئۆپەراسیۆنی هاوبەش” بۆ ئەوەی دوژمن نەتوانێت تاک-تاک حزبە کوردییەکان تێک بشکێنێت.

دەرەنجام

سەدەی بیست و یەک، سەدەی “شاخ” نییە، سەدەی “ڕێڕەو”ـە. کورد ئەگەر نەتوانێت خۆی لەگەڵ نەخشەی نوێی وزەدا بگونجێنێت و خۆی بکاتە “پێویستی”، ئەوا وەک “زیادەیەک” لە پەراوێزی مێژوودا دەمێنێتەوە.

ئەحمەد شەرع وانەیەکی فێری هەمووان کرد: “لە سیاسەتدا، براوەکان ئەوانەن کە دەتوانن پێستی خۆیان بگۆڕن، نەک ئەوانەی تەنها شانازی بە برینەکانیانەوە دەکەن.”