هەموو مانگێکی کانوونی یەکەم، بەشێکی زۆری جیهانی مەسیحی دەچنە نێو سووڕێکی ئاشنای ئاهەنگگێڕانەوە: سروودەکان، ڕووناکی، درەختی ڕازاوە و وێنەی گەرمی شەوێکی بەفراوی. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئەوروپا، وتاری گشتی زۆرجار باس لە «بەها مەسیحییەکانی ڕۆژئاوا» یان چەمکە لێڵەکەی «شارستانیەتی یەهوودی-مەسیحی» دەکات. ئەم دەستەواژانە ئەوەندە باو بوون کە زۆر کەس وا دەزانن مەسیحییەت لە بنەڕەتدا ئایینێکی ڕۆژئاواییە و دەربڕی کولتوور و مێژووی ئەوروپایە.
نەخێر، وا نییە.
مەسیحییەت هەمیشە ئایینێکی ڕۆژئاوای ئاسیا و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بووە. جوگرافیا، کولتوور، تێڕوانین بۆ جیهان و چیرۆکە دامەزرێنەرەکانی لەم خاکەدا ڕەگیان داکوتاوە؛ لە نێو گەلان و زمان و پێکهاتە کۆمەڵایەتییەکانی ئەمڕۆی فەلەستین، سوریا، لوبنان، عێراق و ئەردەن، نەک ئەوروپا. تەنانەت یەهوودییەتیش دیاردەیەکی تەواو ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە. ڕۆژئاوا مەسیحییەتی وەرگرت، بە دڵنیاییەوە لەدایکی نەبووە.
لەوانەیە هیچ شتێک هێندەی کریسمس ئەو مەودایە دەرنەخات کە لە نێوان سەرچاوەکانی مەسیحییەت و دەربڕینە ڕۆژئاواییەکەیدا هەیە؛ چیرۆکی لەدایکبوونی جوولەکەیەکی فەلەستینی، منداڵێکی ئەم خاکە کە زۆر پێش دروستبوونی سنوور و ناسنامە مۆدێرنەکان لەدایکبووە.
ڕۆژئاوا چی لە کریسمس کردووە؟
لە ڕۆژئاوا، کریسمس بووەتە بازاڕێکی کولتووری. کراوە بە بازرگانی و لە بەرگی سۆزداری پێچراوەتەوە. دیارییە گرانبەهاکان سێبەریان خستووەتە سەر خەمخۆری بۆ هەژاران. وەرزەکە بووەتە نمایشکردنی زۆری و بەکارهێنان؛ پشوویەک کە لە ناوەڕۆکە ئایینی و ئەخلاقییەکەی داماڵراوە.
تەنانەت دێڕە ئاشناکانی گۆرانی «شەوی ئارام» (Silent Night) سروشتی ڕاستەقینەی چیرۆکەکە دەشارنەوە: یەسوع لە ئارامیدا لەدایک نەبوو، بەڵکو لە نێو ئاڵۆزیدا هاتە دنیاوە.
ئەو لەژێر داگیرکاری سەربازیدا لەدایکبوو، لە خێزانێک کە بە فەرمانێکی ئیمپراتۆری ئاوارە بووبوون، لە ناوچەیەکدا کە لەژێر سێبەری توندوتیژیدا دەژیا. خێزانە پیرۆزەکە ناچار بوون وەک پەنابەر هەڵبێن، چونکە بەپێی گێڕانەوەی ئینجیل، منداڵانی بەیت لەحم (Bethlehem) لەلایەن ستەمکارێکی ترسنۆکەوە کۆمەڵکوژ کران. ئایا ئەم چیرۆکە ئاشنا نییە؟
بە دڵنیاییەوە، کریسمس چیرۆکی ئیمپراتۆریەت، نادادپەروەری و لاوازی خەڵکی ئاساییە کە لە ڕێڕەوەکەیدا گیرۆدە بوون.
بەیت لەحم: خەیاڵ بەرامبەر واقیع
بۆ زۆرێک لە ڕۆژئاوا، بەیت لەحم شوێنێکی خەیاڵییە؛ کارتۆنییەکە لە مێژووی کۆن و لە کاتدا چەقیوە. شارۆچکە بچووکەکە تەنها لە کتێبە پیرۆزەکاندا وەک گوندێکی دێرین دەبینرێت، نەک وەک شارێکی زیندوو بە خەڵکی ڕاستەقینە و مێژوو و کولتوورێکی دیارەوە.
بەیت لەحمی ئەمڕۆ بە دیوار و بازگەی پشکنین دەورەدراوە کە داگیرکەر دروستی کردوون. دانیشتووانەکەی لەژێر سیستەمی ئاپارتاید (Jیاکاری ڕەگەزی) و پارچەپارچەکردندا دەژین. زۆرێکیان هەست دەکەن دابڕاون، نەک تەنها لە قودس، بەڵکو لەو خەیاڵە مەسیحییە جیهانییەی کە ڕابردووی بەیت لەحم پیرۆز دەکات بەڵام زۆرجار ئێستاکەی پشتگوێ دەخات.
ئەمەش ئەوە ڕوون دەکاتەوە کە بۆچی زۆرێک لە ڕۆژئاوا لە کاتی ئاهەنگگێڕانی کریسمسدا، گرنگییەکی کەم بە مەسیحییەکانی بەیت لەحم دەدەن. تەنانەت خراپتر، زۆرێک باوەڕیان بە تیۆلۆژیا و هەڵوێستە سیاسییەکانێک هەیە کە بوونی ئێمە دەسڕنەوە بۆ ئەوەی پشتیوانی لە ئیسرائیل بکەن، کە ئیمپراتۆریەتی ئەمڕۆیە.
کریسمس بۆ بەیت لەحم مانای چییە؟
کەواتە کریسمس چۆن دەردەکەوێت کاتێک لە دیدگای ئەو خەڵکەوە دەگێڕدرێتەوە کە هێشتا لەو شوێنە دەژین کە هەموو شتێکی لێ دەستی پێکرد؟ واتە مەسیحییە فەلەستینییەکان.
لە ناخیدا، کریسمس چیرۆکی هاوسۆزی خودایە.
چیرۆکی خودایەکە کە لە دوورەوە حوکمڕانی ناکات، بەڵکو لە نێو خەڵکدایە و لایەنگری ئەوانەیە کە پەراوێزخراون. لەدایکبوونی مەسیح بەیاننامەیەکی ڕادیکاڵە دەربارەی ئەوەی خودا لە کوێ نیشتەجێ دەبێت: لە لاوازیدا، لە هەژاریدا، لە نێو داگیرکراوان و ئەوانەی هیچ دەسەڵاتێکیان نییە جگە لە هیوایەک.
لە چیرۆکی بەیت لەحمدا، خودا خۆی لەگەڵ ئیمپراتۆرەکان ناناسێنێت، بەڵکو لەگەڵ ئەوانەی لەژێر دەستی ئیمپراتۆریەتدا دەناڵێنن. خودا وەک جەنگاوەرێک نەهات، بەڵکو وەک کۆرپەیەک. ئەمە هاوسۆزیی خوداییە لە بەهێزترین شێوەیدا.
پەیامێک بۆ جیهان
بەیت لەحم بۆ یەکەمجار دوای دوو ساڵ لە نەبوونی ئاهەنگی گشتی، یادی کریسمس دەکاتەوە. ئازاربەخش بوو بەڵام پێویست بوو ئاهەنگەکانمان هەڵبوەشێنینەوە؛ هیچ هەڵبژاردنێکی دیکەمان نەبوو.
جینۆسایدێک لە غەززە ڕوودەدات و وەک ئەو خەڵکەی هێشتا لە نیشتمانی کریسمسدا دەژین، نەماندەتوانی خۆمان لە گێلی بدەین. نەماندەتوانی ئاهەنگ بۆ لەدایکبوونی یەسوع بگێڕین لەکاتێکدا منداڵانی هاوتەمەنی ئەو بە مردوویی لەژێر داروپەردووەکان دەرهێنران.
ئاهەنگگێڕانی ئەم وەرزە مانای ئەوە نییە کە جەنگ، جینۆساید، یان پێکهاتەکانی ئاپارتاید کۆتاییان هاتووە. خەڵک هێشتا دەکوژرێن و ئێمە هێشتا گەمارۆدراوین.
بەڵکو، ئاهەنگەکەمان کردارێکی خۆڕاگرییە؛ ڕاگەیاندنی ئەوەیە کە ئێمە هێشتا لێرەین، کە بەیت لەحم وەک پایتەختی کریسمس دەمێنێتەوە.
لەم کریسمسەدا، بانگهێشتی ئێمە بۆ کەنیسەی جیهانی، و بەتایبەتی مەسیحییەکانی ڕۆژئاوا، ئەوەیە بیر لەوە بکەنەوە چیرۆکەکە لە کوێ دەستی پێکرد. بیر لەوە بکەنەوە کە بەیت لەحم ئەفسانە نییە، بەڵکو شوێنێکە خەڵکی تێدا دەژین و داوای دادپەروەری و ئاشتی دەکەن.