هێرشەکەی سعودیە بۆ سەر بەندەری موکەلا گرژییەکانی لەگەڵ هاوبەشەکەی لە هاوپەیمانی عەرەبی لە یەمەن و دراوسێی کەنداوی، میرنشینە یەکگرتووەکانی عەرەبی (ئیمارات)، تەقاندەوە.

وتەبێژی هاوپەیمانییەکە، لیوا تورکی مالیکی ڕایگەیاند کە دوو کەشتی چوونەتە نێو بەندەری موکەلاوە، کە زیاتر لە ٨٠ ئۆتۆمبێل و کۆنتێنەری چەک و تەقەمەنییان هەڵگرتووە و بۆ ئەنجومەنی ئینتیقالی باشوور (STC) نێردراون، بەبێ ئاگادارکردنەوەی سعودیە یان حکومەتی دانپێدانراوی نێودەوڵەتی یەمەن.

جیاوازی جدی لە نێوان ئەو دوو هاوپەیمانەدا لە یەمەن هەیە، و ئێستا گەیشتووەتە لوتکە و ڕەنگە ببێتە خاڵێکی وەرچەرخان کە کاریگەری لەسەر یەمەن هەبێت. حکومەتی یەمەن کۆنترۆڵی ڕووداوەکانی لەدەستداوە بەدوای پەرەسەندنی سەربازی لە نێوان سعودیە و ئیمارات لە پارێزگای حەزرەمەوت، کە موکەلا دەکەوێتە ئەوێ.

دابەشبوونی ئەنجومەنی سەرۆکایەتی

ئەنجومەنی سەرکردایەتی سەرۆکایەتی (PLC) دابەش بووە بەسەر دوو بەرەدا، کە هەر یەکێکیان دڵسۆزی بۆ لایەنێک لەم ململانێیەدا هەیە. ئەم جیاوازییە ساڵانێک بوو بە نهێنی مابووەوە تا لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا بە ئاشکرا تەقییەوە.

سعودیە و ئیمارات ئەندامی سەرەکی هاوپەیمانی سەربازی عەرەبین لە یەمەن، کە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی حووسییەکان پێکهێنرا، ئەوانەی لە ساڵی ٢٠١٥دا بە زەبری هێز دەستیان بەسەر سەنعای پایتەختدا گرت و دواتر حکومەتی خۆیان سەپاند.

ئەم ململانێی بەرژەوەندییە لە نێوان سعودیە و ئیمارات بە وردی پەرەی سەندووە لەوەتەی ئەنجومەنی ئینتیقالی باشوور بە پاڵپشتی ئیمارات لە ساڵی ٢٠١٧ وەک هێزێکی سیاسی و سەربازی جیابخواز پێکهێنرا، کە هەوڵی دروستکردنی دەوڵەتێکی سەربەخۆ لە باشوور دەدات - وەک یەمەنی باشوور کە لە نێوان ساڵانی ١٩٦٧ و ١٩٩٠ دەوڵەتێکی سەربەخۆ بوو.

لە سەرەتای مانگی کانوونی یەکەمدا، هێزەکانی STC هێڵە سوورەکانیان بەزاند بە کۆنترۆڵکردنی هەموو پارێزگاکانی باشوور، لەوانەش حەزرەمەوت و مەهرە. ئەمەش بەلای سعودیەوه پەسەند نەبوو و وەک هەڕەشەیەک بۆ سەر ئاسایشی نەتەوەیی خۆی لێکی دایەوە.

حەزرەمەوت نوێنەرایەتی قوڵایی ئابووری یەمەن دەکات بەهۆی سەرچاوە نەوتی و غازییەکانی و ژێرخانی پەیوەندیدارەوە، هەروەها دەروازەیەکی سنووری گرنگی لەگەڵ سعودیە هەیە، کە دەیکاتە بەشێک لە هاوکێشەی ئاسایشی سنوور و بازرگانی.

لێکەوتە سیاسی و سەربازییەکان

دوایین لێکەوتەی ئاشکرای نێوان سعودیە و ئیمارات سێبەری خۆی بەسەر دۆخی سیاسی، ئابووری و سەربازی یەمەندا دەخات. بازنە سیاسییەکانی یەمەن دابەش بوون بەسەر دوو بەرەدا، کە ئەندامانی حکومەت هەر یەکەیان شوێنکەوتووی یەکێک لە لایەنە دەرەکییەکانی ململانێکەن - سعودیە و ئیمارات.

ڕوونترین دەرەنجامی جیاوازییەکان لە ئەنجومەنی سەرکردایەتی سەرۆکایەتیدا دەبینرێت کە لە هەشت ئەندام پێکهاتووە و دەستەیەکی دانپێدانراوی نێودەوڵەتییە، کە پێشتر دابەش بووە بەسەر بەرەکانی دڵسۆز بۆ سعودیە و ئیمارات.

بەرەیەک بە سەرۆکایەتی ڕەشاد عەلیمی، سەرۆکی ئەنجومەنەکە، و لەخۆگرتنی سوڵتان عەرادە، عەبدوڵڵا عەلیمی باوەزیر، و عوسمان حسێن موجەلی. بەرەی دووەم بە سەرۆکایەتی سەرۆکی هێزی STC، عەیدرۆس زوبەیدی، و لەخۆگرتنی عەبدولڕەحمان مەحرەمی (ناسراو بە ئەبو زەرعە)، تاریق محەمەد ساڵح، و فەرەج سالمین بەحسەنی.

سەرکردەکانی هەردوو بەرە دوو بەیاننامەی جیاوازیان دەرکرد سەبارەت بە داواکارییەکانی عەلیمی بۆ کشاندنەوەی ئیمارات لە یەمەن دوای هێرشەکەی سعودیە بۆ سەر کەشتییە هەڵگرەکانی چەک بۆ STC. یەکێکیان لە بەرژەوەندی دەرچوونی ئیمارات لە یەمەن بوو، و ئەوی دیکەیان دژی بوو - ئەمەش نیشانی دەدات کە ئەوان نوێنەرایەتی بەرژەوەندی یاریزانە هەرێمییەکان دەکەن و لە هەمان کاتدا پشتڕاستی دەکاتەوە کە یەمەن بووەتە گۆڕەپانی شەڕێکی بەوەکالەت.

لە نێو دیمەنی سیاسی یەمەندا، پێشهاتە خێراکان و ڕووداوە یەک لە دوای یەکەکان یەمەن بەرەو قۆناغێکی نوێی شەڕی ناوخۆیی لە نێوان پێکهاتە سیاسی و سەربازییەکانی حکومەتی شەرعی دەبات، لەگەڵ شەڕی ناوخۆیی نوێ لە نێوان زۆرێک لە فراکسیۆنە چەکدارەکان.

هەروەها تەرکیز لەسەر یاخیبوونی حووسییەکان لە باکوور لادەبات، کە کۆنترۆڵی سەنعا و پارێزگا پڕ دانیشتووەکانی یەمەنیان کردووە.

ئامانجی سەرەکی بۆ حکومەتی شەرعی یەمەن و هاوپەیمانی عەرەبی بە سەرۆکایەتی سعودیە ڕووبەڕووبوونەوەی دەسەڵاتی حووسییەکان بوو. ئێستا، وڵاتەکە لە لێواری داڕمان و قۆناغێکی نوێی پشێویدایە دوای زیاتر لە دە ساڵ لە ململانێی چەکداری، کە ئەمەش دەتوانێت یارمەتی حووسییەکان بدات بۆ فراوانکردنی دەسەڵاتیان لە دەرەوەی ناوچەکانی ژێر کۆنترۆڵی ئێستایان.

دوایین ڕووداو هاوپەیمانی بە سەرۆکایەتی سعودیە زیاتر لاواز دەکات و گومان دەخاتە سەر یەکگرتوویی و توانای بۆ بەدەستهێنانی ئامانجە هاوبەشە ڕاگەیەندراوەکانی بۆ یەمەن.